Maar de geschiedenis achter de naam nonnevot is voor menig inwoner van Sittard, sterker nog voor zo ongeveer iedereen uit Limburg volstrekt onbekend. Niemand kent de daadwerkelijke betekenis achter de naam nonnevot, al laat het de creativiteit natuurlijk wel heel erg prikkelen. Vooral de naam uitleggen aan iemand die het dialect niet spreekt, en duidelijk maken dat je het over het achterwerk van een non hebt kan soms voor nogal “prikkelende” situaties zorgen.

Feit is wel dat de nonnevot karakteristiek is voor carnaval, al weet niemand of dit gebak überhaupt wel gerelateerd is aan carnaval. Er worden tijdens de carnaval in iedere geval flinke aantallen verkocht bij de Limburgse bakkerijen. In Italië heb je ook zo´n typerend gebak dat vooral tijdens de carnaval in Venetië tevoorschijn komt. De rest van het jaar zul je dit gebak ook niet in de buurt van Venetië zien, al wordt het in de rest van het land het gehele jaar door gemaakt.

Ciambella is een gebak dat ook in Venetië tijdens de carnavalsdagen niet aan te slepen is. Ciambella heeft net als de nonnevot een lange geschiedenis…al weet bijna niemand precies hoe die geschiedenis in elkaar steekt. Bekend is wel dat iedere regio zijn eigen specialiteit heeft in de ciambella. De ciambella ziet er uit als een donut, en wordt in klein formaat gemaakt, maar ook in grotere (cake) vorm. De grotere vorm is bij ons het meest bekend als de tulband cake.

In de regio Lazio is de ciambella in de meeste uitvoeringen te krijgen. Dit wekt ook de indruk dat de oorsprong van de ciambella dan ook in of bij de regio Lazio ligt. Maar….aangezien het bijna carnaval is,  gaan we de Venetiaanse versie eens proberen te bereiden.

Laat die donut maar komen!

Ho…ho, donut is een beetje een discriminerende naam voor bella ciambella…zoals het gebak ook wel liefkozend wordt genoemd. Dat wij noord-Europeanen vinden dat de ciambella veel op de donut lijkt is voor veel Italianen een doorn in het oog. Dat wordt als vloeken in de kerk gezien. Dus…we gaan een paar ciambella’s maken. Een versie die heel veel weg heeft van de nonnevot maar dan op Venetiaanse wijze.

Anders dan de nonnevot wordt de ciambella bereidt met als voornaamste ingrediënt…jawel…de aardappel. Niet mijn persoonlijke favoriet, maar ach, proberen kunnen we altijd he?! Voor het bereiden van de ciambella hebben we een lijstje met boodschappen nodig.

We gaan meteen een flinke voorraad aanleggen (dit recept is namelijk voor ongeveer 35 ciambella’s) dus nodig maar alvast wat vrienden en/of familie uit, of zet ze tijdens carnaval op tafel. Ik beloof je, je zult er zeer zeker van gaan smullen! We hebben de volgende ingrediënten nodig:

• 1000 gr. bloem;
• 200 gr. boter (zacht gemaakt in de magnetron of op het vuur);
• 400 gr. aardappelen (gekookt en gestampt);
• 140 gr. suiker;
• 30 gr. verse gist;
• 16 gr. zout;
• 200 ml. volle melk;
• 6 eiren;
• De schil van één citroen.

En voor de afwerking hebben we superfijne suiker nodig. Deze kun je in de supermarkt krijgen (meestal in een vergelijkbare kartonnen verpakking als melk.)

1. Allereerst gaan we beginnen met het opwarmen van de melk. Doe het in een pan en laat de melk op temperatuur komen. Doe als de melk op tempratuur is gekomen de gist erbij en roer deze er doorheen totdat deze volledig is opgelost in de melk. Doe het gist/melk mengsel in een grote bak, en voeg er 180 gram bloem aan toe. Mix het met een mixer goed door elkaar, en zet de bak voor minimaal 40 minuten weg zodat het deeg kan rusten en de gist, melk en bloem kunnen binden.

2. In de tussentijd kunnen we ons met de aardappelen bezig houden. Schil ze en snijdt ze in kleine blokjes. Laat ze in kokend water ongeveer 20 minuten koken, en laat ze naderhand afkoelen. Zodra ze afgekoeld zijn kunnen we ze prakken tot een soort aardappelpuree.

3. Doe in een aparte bak het gist mengsel, de eieren, het zout, de suiker en 600 gram van de bloem toe. Zorg dat de ingrediënten goed gemixed zijn zodat je een mooi deeg krijgt. Als alles goed gemengd is voeg je nog eens 100 gram bloem  en de aardappelen toe. Voeg ook de warm gemaakte boter toe, en vermeng dit weer tot alles tot een flinke deeg is vermengt. Rasp een klein beetje van de schil van de citroen in het deeg, en vermeng dit goed in de kom.

4. Voeg onder het mixen de rest van de bloem toe. Je zou nu een deeg moeten hebben dat niet plakkerig is. Doe het deeg in een plastic bak en dek deze bak af met plastic folie. Laat het nu een 2 uur rusten.

Na 2 uur rusten ziet je deeg er ongeveer als bovenstaand uit.

5. Als het deeg volledig tot rust is gekomen (na ongeveer 2 uur), plaats je de kom op een werkblad dat je met bloem hebt bestoven. Tussen het vormen van de ciambella’s zorg je ervoor dat je het deeg afgedekt houdt met de plastic cover. Elke keer dat je een ciambella gaat maken pak je ongeveer 60 gram van het deeg en rol je dit in je hand tot een kleine bal.

6. Zorg dat je wijsvinger bedekt is met bloem, en druk stevig op het midden van de bal. Draai de bal nu rond zodat je een ronde ciambella krijgt met een gat in het midden (de typerende donut ciambella vorm.)

7. Plaats de ciambella nu op een kookplaat afgedekt met bakpapier bestoven met bloem, en laat ze gedurende 2 uur rijzen. Zodra de ciambella’s in grootte zijn toegenomen verhit je de frituurpan of een ketel met olie tot ongeveer 170 graden Celsius.

8. Laat de ciambella’s ongeveer 2 minuten per kant bakken in de olie en zorg dat ze daarna goed kunnen uitlekken voor ongeveer een 3~4 minuten. Nadat ze van alle olie ontdaan zijn rol je ze in een bak met de superfijne suiker. Door het bakken blijft de suiker ook aan de ciambella’s plakken.

9. Je ciambella’s zijn nu klaar voor op te dienen. Ohh…heerlijk, ik beloof je dat dit je zeer zeker gaat smaken! Kijk onderstaande foto’s maar eens, dat is toch voor te smullen al zeg ik het zelf =)

Overigens, je kunt bijvoorbeeld ook een afwisseling maken op de ciambella door de balletjes niet rond te draaien rond je vinger, maar gewoon als bal in het vet te doen. Hetzelfde recept, alleen dan kleine ronde balletjes met suiker!

Zoals je onderhand gewend bent van me, kun je dit recept downloaden, door op deze link te klikken zodat je het in je eigen receptenboek kunt bewaren. Je kunt het artikel ook bewaren via deze link als pdf of print.

Ik zou zeggen, eet smakelijk…en laat de carnaval maar eens Italiaans verlopen =)

Tijdens het indrinken komt er namelijk uit de fontein op Piazza San Marco geen water, zoals gewoonlijk, maar rode wijn. Veel Venetianen, toeristen en vooral carnavalsvierder komen hier samen om de carnaval in te luiden. Gekleed in traditionele kledij en voorzien van masker genieten alle aanwezige van de drank en de traditionele dansen die uitgevoerd worden op Piazza San Marco.

Voordat iedereen zich op het plein verzamelt is er een grote processie met gekostumeerde groepen die voornamelijk kledij dragen uit de 18de en 19de eeuw. De groepen worden aan de fontein door een koor welkom geheten door middel van een traditioneel optreden (een zogenaamd: Do ReMi). Samen met alle aanwezigen wordt daarna het glas geheven op plezier, fantasie en vooral amusement voor de komende 12 dagen.

De mensen van Totallycoolpix hebben een mooie collage gemaakt van het weekend van 4 en 5 februari.  Hieronder zie je een verzameling van de afbeeldingen. De komende dagen ga ik nog wat informatie plaatsen over de evenementen die plaats gaan vinden tussen nu (de officiële start) en volgende week woensdag (het einde) van de Venetiaanse carnaval. Houdt de website dus in de gaten! =)

Alle copyright betreffende de bovenstaande collage gaat naar Totallycoolpix. Voor meer informatie betreffende de foto’s van Totallycoolpix verwijs ik je dan ook graag naar de website.

De Italiaanse keuken staat namelijk, net als de Aziatische keuken, afgeladen vol met recepten voor kleine hapjes en snackjes. En net als in de Aziatische keuken heeft ieder recept ook zijn eigen verhaal alsook zijn eigen geschiedenis. Mocht je ooit de stad Venetië bezoeken, en heel toevallig in gesprek raken met een rasechte Venetiaan, dan zal hij je bij de vraag wat zijn favoriete eten is hoogstwaarschijnlijk antwoorden met: “sarde”. Opmerkelijk is dat ze bijna allemaal gek zijn op de lokale specialiteit “Sarde in saor”. Vertaal je het een beetje naar een Germaanse taal, dan kun je al met wat creativiteit uit de naam halen dat het hier om “Sardines in het Zuur” gaat.

Veel recepten die dit “fingerfood” beschrijven hebben hun eigen benadering van de kleine vis in zure saus. De één vindt het een hoofdgerecht, de ander een bijgerecht, weer een ander ziet het als voorgerecht. Vraag je het een willekeurige Venetiaan, dan bestaat de kans dat je net als in de recepten van iedereen een ander antwoord krijgt.

Dat komt omdat het gerecht in ieder gezin een andere rang vervult. Je kunt het een beetje omschrijven als het gebruik van garnalen in de Nederlandse keuken. Garnalen worden hier bijvoorbeeld gebruikt als voorgerecht, snack, maar ook door de salade als bijgerecht, of gebruik als hoofdingrediënt bij pasta of in bijvoorbeeld een quiche…creativiteit alom dus!

In principe maakt niet uit hoe ze het gebruiken, belangrijk is dat elke Venetiaan het gerecht op dezelfde wijze bereid.  Met uien, rozijnen en een flinke pot pijnboompitten! En als je ze tijdig bereidt, dan zul je zien dat de visjes steeds beter beginnen te smaken naar gelang ze langer in de pot met zoet / zure saus blijven zitten.

Je had het over een geschiedenis?

Oh ja! Juist, ik zou nog in alle enthousiasme vergeten dat er ook achter dit gerecht een geschiedenis zit, en niet zo’n kleintje ook. Het gerecht mag dan wel door iedereen anders gebruikt worden, de geschiedenis ervan kent iedereen, en wordt ook in iedere gezin op dezelfde manier verteld. Jammer genoeg kan ik je nog niet de “flashback” effecten leveren via je computerscherm, maar we gaan even terug naar de 14de eeuw.

De Italiaanse stadsstaten Firenze, Venezia en Genova begonnen een enorm goede handelsband te verkrijgen met het verre oosten (vandaar die kleine hapjes en snackjes). Vooral dankzij de wereldberoemde ontdekkingsreiziger Marco Polo werden de stadsstaten schatrijk aan de handel die zij dreven met de pas ontdekte gebieden.

De bemanning van de (Venetiaanse) schepen waren vaak maanden onderweg naar hun bestemming en hadden, net als de Nederlandse schippers, het grote probleem dat ze voedsel lang moesten bewaren tijdens hun reizen. Omdat het Venetiaanse volk al sinds mensenheugenis een grote liefhebber was is van visproducten werden deze dus ook meegenomen tijdens hun lange reizen richting het verre oosten.

Een groot probleem was echter dat de bottelier de producten die zij meenamen maar beperkt houdbaar kon houden. Vooral de reizen die zij moesten maken door warme gebieden waren niet goed voor de houdbaarheid van de versproducten aan boord.

Als de voltallige bemanning al het geluk had om thuis te komen, dan kwam het met regelmaat voor dat zij leden aan ziektes als scheurbuik. Daar moest dus een oplossing voor gezocht worden. De producten die zij meenamen moesten lang houdbaar zijn, of ingemaakt worden zodat ze hun houdbaarheid kunnen uitrekken. De zure saus die in dit recept voorkomt stamt uit een kookboek dat men gevonden heeft rond 1300, en in het boek omschreven wordt als “salsa agrodolce per il pesce” (zoete en zure saus voor vis.)

Origineel werden alle soorten vis in deze saus opgeslagen als ze ingemaakt waren in olijfolie. De ene soort smaakte nog beter dan de andere, maar de beste werd gevonden in een combinatie van sardientjes en deze zoet/zure saus. De Italiaanse dichter Carlo Goldoni maakte onderstaand gedicht voor het recept. Hij werd later ook als officieel woordvoerder van het recept aangezien (misschien niet geheel terecht aangezien er 400 jaar verschil zat tussen de eerste bereiding en de geboorte van Goldoni).

“Comprème co sti bezzi sie grossi de sardelle,
Ma vardè che i ve lassa zernir delle più belle.
Quella che xe de sora, xe sempre la più grossa,
Quando che le xe stracche, le gh’ha la testa rossa.
Paghèle quel che i altri le paga in pescaria.
E po fèvene dar quattro de soravia.”

 Goed…genoeg woorden, wat gaan we doen?

Okay, nu je de geschiedenis en het gebruik van het recept weet, wordt het tijd dat je eens kennis gaat maken met de Venetiaanse specialiteit. Zoals ik al aangaf wordt het recept door nagenoeg iedereen op eenzelfde wijze gemaakt. Veel ingrediënten heb je niet nodig, als alleen de beste vis, olie, pijnboompitten, uien en rozijnen….en natuurlijk je saus.

Voor de “Sarde in saor” hebben we de volgende ingrediënten nodig:

• 300 gr.  uien (in dunne ringen gesneden);
• 15 á 20 verse sardines (ongeveer een halve kilo);
• 125 ml. extra vergini olijfolie;
• 125 ml. witte wijnazijn;
• 2 laurierbladeren;
• 80 gr. rozijnen;
• 80 gr. pijnboompitten;
• Bloem;
• Verse peperkorrels;
• Verse peper & zout;
• Extra olijfolie (om de vis in te bakken).

Als je alles in huis hebt gehaald voor je Sarde in Saor, dan gaan we beginnen.

Oh, voordat ik het vergeet, zorg dat je een flinke pot hebt (bijvoorbeeld van de mayonaise of een flinke jampot.) Je kunt bijvoorbeeld ook een pot gebruiken die je bij de meeste kookshops krijgt. Belangrijk is alleen dat hij goed luchtdicht afsluit. Dit doet namelijk het bereidingsproces veel goeds. Wil je je vis meteen opeten, zorg dan dat je een ovenschaal hebt om de vissen in te leggen.

1. Allereerst verhit je de olijfolie in een anti-aanbak pan, en voegt de uien toe. Bak deze op middelhoog vuur, en voeg na een paar minuten de peperkorrels, laurierbladeren en wat verse peper en zout toe.

2. Doe de deksel op de pan, zet het vuur laag en laat het geheel een 30 minuten rustig doorsudderen. Belangrijk is dat de uien niet bruin mogen worden. Controleer dus regelmatig of je nog genoeg vocht in de pan hebt zitten. Mocht dit niet het geval zijn, voeg dan wat water toe (een paar ml), en laat het weer rustig verder sudderen.

3. Als de uien zacht zijn voeg je de witte wijnazijn toe, en laat je de boel (zonder deksel) nog een 7-8 minuten doorsudderen tot de azijn wat verdampt is. Laat de uien in de pan zitten zodat ze de smaak goed kunnen absorberen. Let op! Laat de uien niet uitdrogen!

4. Als je de sardientjes nog niet bij de visboer hebt laten fileren, doe dat dan nu.  Snijd de kop er vanaf en snijd met een scherp mesje de vis van kop tot staart in (over de buik), en zorg dat er geen ingewanden meer in de vis zitten.

5. Klap de sardientjes open en leg ze op de rug op een snijplankje. Druk de sardientjes voorzichtig plat, en verwijder de ruggengraat. Ben je een fan van deze activiteit en voer je dat liever uit tijdens het eten, dan is aan jou de eer om dit tijdens je maaltijd te doen (natuurlijk.)

6. Spoel de sardientjes af en dep ze droog. Leg ze terug op het plankje, en bestrooi ze met een laag bloem. Giet nu een flinke laag olie in een koekenpan (ook weer met anti-aanbak), en doe de sardientjes in de pan als de olie goed warm is.

7. Draai de sardientjes om als de onderkant knapperig is, houdt er rekening mee dat de bloem niet van de vis afvalt en gaat plakken. Is dat wel het geval, zet dan het vuur een stand lager. Leg de sardientjes als ze mooi bruin en knapperig zijn op een bord. Alvorens je dit doet, leg je wel een laag keukenpapier op het bord om zoveel mogelijk olie op te vangen.

8. Bestrooi de sardientjes met zout en pak je (grote) glazen pot of schaal erbij. Bedek de zijkant van de pot nu met een laag sardientjes, en daarna een laag uien. Doe dit om en om totdat je pot helemaal gevuld is met vis en uien. Zorg er ook voor dat elke laag ingemaakt is met wat peper en zout voordat deze de pot in gaat.

Gebruik je een schaal, leg dan een laag sardines, daarna een laag uien, daarna een laag sardines…enzovoorts.

9. Voeg de peperkorrels toe nadat je ze gekneusd hebt, en voeg ook de rozijnen en pijnboompitten in de pot of over de schaal. Vul de laag aan met het vocht uit de saus, en zorg dat je vissen helemaal in de saus staan (dus niet kunnen uitdrogen). Mocht de saus niet toereikend zijn, dan kun je aanvullen met olijfolie!

Laat de schaal minimaal een uur, liefst wat langer afgedekt(!) intrekken. Als je een vis pakt, en daarna de schaal terug zet in de koelkast, zorg er dan voor dat je een vis uit de onderste laag pakt. Vul eventueel het vocht ook weer aan met olijfolie.

Hoe je ze serveert ligt geheel aan jezelf! =) Dit is het ultieme recept voor Sarde in Saor!! Laat het een paar dagen intrekken, en je zult niet weten wat je proeft.

Let wel op! De sardientjes beginnen na een dag wat minder smakelijk uit te zien…dit is normaal, de smaak wordt er echter alleen maar beter op!!

Bon appetit!!

Heb je toevallig nog tips?

Omdat ik je de beste tips wil meegeven om je bereiding van de beste “Sarde in Saor” tot een goed succes te maken bij deze een aantal tips en adviezen:

• Zorg ervoor dat je uien altijd flinterdun gesneden zijn. Je kunt in principe alle soorten ui gebruiken, maar het beste is nog altijd de witte ui;
• Voeg de rozijnen en pijnboompitten altijd goed gemixed door de pot / schaal;
• Als je niet zeker weet of je genoeg uien hebt, pak dan het gewicht van de vis, en zorg dat je ongeveer 60% van het gewicht in vis ook in uien hebt;
• Zorg altijd voor de beste witte wijnazijn. Mocht je dit niet vinden, dan kun je bijvoorbeeld ook gewoon witte wijn toevoegen. Dit geeft wel een andere smaak, maar is een welkome afwisseling;
• Je kunt het recept, indien je het al een keer hebt uitgevoerd, ook eens met andere (soortgelijke) vis uitvoeren;
• Houd je in eerste instantie aan het recept om de smaak te proberen voordat je gaat experimenteren met andere vis.

Als je het recept wilt downloaden, dan kun je dat natuurlijk via deze link verkrijgen om het in je eigen receptenboek te bewaren. Je kunt het artikel ook bewaren via deze link als pdf of print.

Als je niet van Maastricht afkomt, en totaal geen idee hebt hoe de carnaval hier gevierd wordt dan zou het natuurlijk handig zijn als ik je een korte inleiding gaf over de twee plechtigheden en de vergelijking met “Il volo dell’Angelo.” Omdat ik je natuurlijk niet volledig in het donker wil laten zal ik je die ook met alle plezier geven.

Carnaval in Maastricht, en overigens in geheel Limburg en grote delen van Duitsland, wordt gevierd op een manier zoals ze dat bij wikipedia “Rijnlands carnaval” noemen. Rijnlands carnaval werd aan het eind van de 19de eeuw vooral gebruikt als protest tegen de imperialistische (en protestantse) Pruisen die het gebied annexeerden. Vooral Köln, dat zich weer meer aantrok van de Venetiaanse carnaval heeft veel invloed gehad op de ontwikkeling van deze carnaval.

Veel (originele) tradities uit de Venetiaanse carnaval zijn dan ook terug te vinden in de Rijnlandse carnaval. Maar er zijn ook bepaalde tradities die hun oorsprong in de steden zelf vinden. Neem als voorbeeld het “Mooswief.” Kom je tussen 19, 20 of 21 februari in de buurt van het Vrijthof in Maastricht, dan zul je daar verwelkomd worden door een gigantisch beeld van de patrones van de Maastrichtse carnaval…genaamd ‘t mooswief.

‘T mooswief refereert naar de vrouwen die vroeger vanuit de buitengebieden richting Maastricht trokken om hun “moos” (koolsoorten) en andere groenten aan de Maastrichtenaren te verkopen. Deze marktkoopvrouwen waren typerend voor de stad, en werden in 1953 vereeuwigd in de vorm van een standbeeld dat de markt nauwlettend in de gaten blijft houden. Met carnaval werd dit standbeeld onthult aan het Maastrichts volk, wat ervoor gezorgd had dat zij patrones werd van de “Mestreechter vasteloavend.” Ieder jaar opnieuw wordt zij dan ook geëerd door de stadsprins, en wordt er een krans bij haar neergelegd. Geen krans van bloemen, maar een krans van groenten siert haar beeld op de zaterdag voor carnaval.

Op carnavalszondag wordt, na 11 kanonschoten, een gigantisch replica van ‘t Mooswief opgehangen op de vrijthof om het volk van Maastricht te beschermen tegen onheil tijdens de carnaval. Op carnavalsdinsdag om 24.00u wordt zij ook weer traditiegetrouw afgehaald en is de carnaval officieel aan haar einde gekomen voor dat jaar.

Zij wordt, samen met de stadsprins, gezien als het meest belangrijke onderdeel van de gehele carnaval. De prins vervult tijdens de carnaval de rol van kartrekker. Hij trekt het gehele volk door de drie dagen van feest, traditie, eten en drinken heen. Het heeft in de stad zo’n hoog aanzien dat de prins tijdens de sleuteloverdracht de sleutel van de stad overhandigd krijgt uit handen van de burgemeester.

Het gehele volk spreekt hem aan met “ziene hoeglöstigheid” (zijn hooglustigheid), en het is aan hem de taak om het gehele volk van Maastricht gedurende de carnaval te bezoeken. Hij bezoekt de carnavalsvierder in de kroegen, op de pleinen en tijdens de concerten, de ouderen en zieken in de zieken- en verzorgingstehuizen, en de jeugd op de (basis)scholen.

Deze twee tradities van de Maastrichtse carnaval zijn maar een paar van de kenmerkende gebeurtenissen die plaatsvinden tussen de start op de 11de van de 11de (11-november) en het einde op Aswoensdag. Binnen de Venetiaanse carnaval zijn een aantal van deze terug te vinden die natuurlijk op hun eigen ludieke wijze gevierd worden.

Carnevale di Venezia

De Venetiaanse carnaval heeft altijd een grote invloed gehad op de carnaval in het Duitse Köln, en indirect dus ook op de manier van carnaval vieren in Maastricht en omstreken. Veel tradities die gebruikt worden in Venetië worden ook aangehouden in de Limburgse carnaval. Tussen de start van het festival (40 dagen voor Pasen), en het einde op Vastenavond (Martedì Grasso) zijn er in Venetië een enorm aantal evenementen te zien. Vooral de kleding, optocht en de link met operette en mystiek zijn kenmerken voor de 12 dagen carnaval.

Eén van de meest opvallende kenmerken van de carnaval is het anonieme karakter, dat ook terug te vinden is in de Rijnlandse carnaval.  In Venetië was het heel gewoon om geheel gekleed in “carnavals” kleding met masker de straat op te gaan. Reden hiervoor was om anoniem te blijven voor soldaten, vijanden, maar ook om bijvoorbeeld gewoon niet herkend te worden als je er geen behoefte aan had.

Toen de regio Veneto geannexeerd werd door Lombardije, en later door Napoleon werd het gebruik van deze anonimiteit flink aan banden gelegd. De traditie om gedurende het jaar gemaskerd over straat te lopen kwam hierdoor op de achtergrond te liggen en werd alleen nog gebruikt tijdens de carnaval.

Carnaval is voor de regio Venetië al sinds 1268 één van de belangrijkste gebeurtenissen van het jaar. Buiten het feit dat het volk tijdens de carnavalsdagen flink erop los feest is het voor de leiders altijd een zorgelijk feest geweest, en ook één van de meest geplaagde feesten sinds de lancering ervan.

Vele leiders hebben (tevergeefs) geprobeerd om het feest in te perken, en de extravagante sfeer eromheen aan banden te leggen. Dit heeft gedurende de jaren ook flinke invloeden gehad op de vorming van het feest. Was het niet voor deze leiders dan zouden ook de tradities zoals we die nu kennen niet bestaan hebben.

Het in Limburg alom bekende “oude wijvenbal” is een verbasterd feest afgeleid van een protest van Venetiaanse vrouwen. Zij waren het namelijk beu dat er steeds meer regels en inperkingen kwamen op hun dagelijkse bezigheden. Om de mannen te laten voelen hoe de vrouwen zich voelden verboden zij hen om zich gedurende hun protest op straat of in de kroegen te begeven. Was je als man toch zo dapper om dit wel te proberen dan werd je ontdaan van ofwel je stropdas, ofwel je schoenveters (soms ook van beide.) In sommige wijken was het zelfs zo erg dat de vrouwen mannen in de grachten wierpen nadat ze ontdaan waren van waardigheid en stropdas.

Il volo dell’angelo

Vlak voor de carnaval werd er in Venetië een zogenaamde beschermengel aangewezen. Deze vrouw had de taak om het volk te beschermen en leiden gedurende de 12 dagen carnaval. Zij was te vergelijken met prins carnaval en patrones gedurende een jaar van protest, feest en opstand. Het was ook haar taak om alle zieken, gewonden, ouderen en kinderen te beschermen tegen de almaar groter wordende weerstand van de leiders. De traditie werd overigens ten tijde van Napoleon net als het verbod op anonimiteit ook verboden.

In 2001 besloot het volk van Venetië dat de beschermengel terug moest komen in het carnavalsfeest. In eenzelfde opzet, maar belast met minder taken is zij verantwoordelijk voor het volk en de ordelijke viering (in hoeverre dat natuurlijk mogelijk is) van carnaval. Elke vrouw die een bijzondere prestatie en bijdrage heeft geleverd aan de goede naam van de regio Veneto kan beschermengel worden. In het rijtje van beschermengelen zijn dit voornamelijk vrouwen die uitblinken in sport, cultuur, wetenschap of maatschappelijk belang.

Het onthullen van de engel gebeurde voorheen op witte donderdag. Maar sinds 2001 gebeurt dit op de eerste zondag van de carnaval, ter opening van het feest. In het begin van de traditie werd de “volo dell’Angelo” (engelenvlucht) uitgevoerd als “Volo della Colombina” (duivenvlucht.) Vanaf de Campanile werd dan een mechanische duif afgelaten. Deze stopte dan halverwege en opende zichzelf, waarna er een lading cadeaus en confetti in het publiek terecht kwam. Tegenwoordig gaat het er een stuk minder spectaculair aan toe.

Centraal op het “piazza San Marco” moet de beschermengel haar “volo dell’Angelo” uitvoeren. Dit doet zij door geheel gekleed als engel te abseilen en midden tussen het volk te landen, en het carnavalsfeest in te luiden. Dit maakt dat de beschermengel de functie vervult van kartrekker, beschermheilige, volksleider en patrones van het feest.

Volgende keer ga ik wat dieper in op de muzikale achtergrond van het feest, en de link met de opera en het mystieke karakter van het feest.

Die verslaving voor tomaten heb ik te danken aan een groot deel van mijn familie. Vanaf toen ik een jaar oud was kreeg ik babyvoeding met tomaat, en naar gelang de leeftijd verder opschoof ging het van geprakte voeding naar gevulde tomaten, verse tomaten pasta en ook de overheerlijke gegrilde tomaten. Mijn persoonlijke favoriet is toch nog altijd het gerecht van vandaag gebleven…de tomatensoep.

Veel mensen denken, onterecht, dat tomatensoep een Italiaanse specialiteit is…maar helaas moet ik je daar in teleurstellen. De eerste fabrikant die tomaten in soep vorm op de markt bracht was Campbell’s. De Amerikaanse fabrikant staat bekend onder veel amerikanen dankzij “hun” tomatensoep. Het was te danken aan John Thompson Dorrance dat Campbell nu gelijk staat aan tomatensoep.

Dr. Dorrance studeerde af in filosofie aan de Georg-August-Universität in het Duitse Göttingen. Hierna ging hij terug naar Amerika om daar door zijn oom Arthur ingehuurd te worden in de fabriek als laborant. Met frisse tegenzin, en de opdracht om zijn eigen laboratorium apparatuur aan te schaffen begon hij te werken aan een oplossing om groenten in kleine blikjes mee te leveren aan de vele werklieden en militairen die op zee zaten. Die oplossing heeft hij gevonden…in de vorm die wij nu kennen als tomatensoep.

Gelukkig heeft de tomatensoep ook zijn weg gevonden richting Europa. Gek genoeg hebben we in Europa allemaal zo onze eigen voorkeur gekregen voor de soep. In ieder land vind je wel een speciale uitvoering van de soep. In Italië en Ierland kun je in bijna geen enkel restaurant de tomatensoep geserveerd krijgen zonder dat er standaard room in wordt verwerkt. Duitsers houden ervan om tomatensoep te voorzien van een flinke lading rijst, en in Nederland en België is het heel gewoon om soep op te fleuren met dikke ballen gehakt. Favoriet is hij in iedere geval in bijna heel Europa. In Polen is tomatensoep zelfs het meest gemaakte “comfort-food” net zoals dit nog het geval is in Amerika.

Ieder land heeft dus zo zijn voorkeur, maar er zijn ook recepten bekend van de soep die iedereen waar ook ter wereld weten te verlijden. Neem bijvoorbeeld de tomaten basilicum soep die we vandaag op het menu hebben staan. De soep is gezond, fris en vooral dankzij de basilicum erg lekker. Nadeel van de tomaat is namelijk dat hij na het koken veel van zijn typerende smaak verliest. De toevoeging van de diverse ingrediënten is dus ook primair om de smaak in de soep terug te krijgen.

Ongeacht dat je nu weet dat tomatensoep een amerikaans product is gaan we vandaag een soep maken waar je jezelf bij iedere hap waant op een boerderij op het Toscaanse platteland. Terwijl je je soep zit te eten verwarmt de overheerlijke na zomerse zon je gezicht, en hoor je niets anders om je heen dan het geluid van rust. We gaan het dus ook gewoon (stiekem) een Italiaans soepje noemen. Heerlijk….toch? Die “zuppa di pomodoro al basilico” gaat je dag helemaal maken…dat beloof ik je plechtig.

Benieuwd geworden..? Laten we dan maar eens beginnen!

Hopelijk heb ik je aandacht een beetje getrokken met mijn voorliefde voor deze soep…want ik kan je beloven dat je van deze soep gaat genieten, ongeacht wanneer je hem maakt en/of eet. Het bereiden alleen al zorgt ervoor dat je een smaaksensatie in je mond beleeft nog voordat je een lepel in je mond steekt. De soep is in principe het hele jaar door te eten. Het beste is natuurlijk dat je de soep maakt tijdens het tomatenseizoen, maar ach…tegenwoordig krijg je het hele jaar door de beste producten bij de meeste supermarkten.

Zorg er wel voor dat je buiten het seizoen er voor kiest om donker rode roma tomaten te gebruiken of  natuurlijk de bekende “tasty tom” tomaten. De licht rode, en vooral stevige tomaten zijn vaker minder smaakvol dan de donkere zachte exemplaren. Niet alleen bij de tomaat is het dus zeker dat een “ouder” exemplaar de beste smaak geeft.

Allora nu ons boodschappenlijstje voor vandaag. Voor de zuppa di pomodoro al basilico hebben we het volgende nodig:

• 1 el. tijm;
• 1 el. Italiaanse peterselie (of grove peterselie);
• ½ tl. appel cider;
• 12 flinke Roma- of tasty tom tomaten;
• 1 teentje knoflook;
• 1 rode ui;
• Kippenbouillon;
• Basilicum;
• Witte- of donkere sesamolie;
• Olijfolie;
• Verse zout en peper.

1. Zet om te beginnen de heteluchtoven klaar op 190 graden. Hierna gaan we de tomaten ontdoen van het vel. Dit doe je door een steelpan met water aan de kook te brengen. Daarnaast houd je een bak met koud water bij het fornuis in de buurt. Onder elke tomaat maak je met een schilmesje een kruisje in het vel. Je legt ze één voor één een paar seconden in het kokende water totdat het vel begint te krullen. Hierna neem je ze met een lepel (of tang) uit het water, en dompel je ze in de bak met koud water. Nu kun je het vel eenvoudig verwijderen van de tomaten.

2. Snijdt de rode ui en vier gelijke stukken en snipper de knoflook in kleine stukjes.

(*Als je gekozen hebt voor de witte sesamolie, dan moeten we een kleine tussenstap maken. Het verschil tussen witte- en donkere sesamolie is namelijk dat de donkere variant al geroosterd is. We hebben in de soep geroosterde sesamolie nodig, dus daar gaan we nu voor zorgen. Overigens kun je geroosterde sesamolie gemakkelijk een jaar lang in de koelkast bewaren.*)

Let wel op, geroosterde sesamolie is niet bedoeld voor mee te koken. Je kunt deze olie prima gebruiken bij gerechten die uit de oven komen om de smaak van de olie het beste tot zijn recht te laten komen.

1. Neem een grote koekenpan en zet deze op gemiddeld vuur.
2. Zorg ervoor dat de pan schoon is, en zodra deze warm is doe je de witte sesamolie in de pan.
3. Kantel de pan rustig heen en weer boven het vuur, totdat de olie een bruine kleur krijgt. Dit kun je gemakkelijk controleren door met een doorzichtig lepeltje wat olie uit de pan te scheppen.
4. Houdt het vuur wel laag zodat je geen rookvorming in de keuken krijgt.
5. Giet de sesamolie nu over in een potje of een flesje zodat je hem later kunt gebruiken. Voor de soep hoef je hem niet af te koelen.

3. Leg de tomaten, ui en knoflook op een grote bakplaat en besprenkel ze met wat geroosterde sesamolie, olijfolie en appel cider. Voeg hier ook wat peper en zout aan toe en één theelepel gesnipperde tijmkruid en Italiaanse peterselie.

4. Zet de bakplaat gedurende 15 á 20 minuten in het midden van de voorverwarmde oven.

5. Het is nu belangrijk om de uien in de gaten te houden om te beoordelen hoe het met je tomaten staat. Zodra de uien geroosterd zijn, zijn de tomaten op de juiste temperatuur gekookt.

6. Doe driekwart van de uien, tomaten en knoflook in een bak en gebruik een blender of staafmixer om het geheel tot een “soepachtig” geheel te maken.

7. Doe je “pre-tomatensoep”  nu in een grote ketel samen met de kippenbouillon, en doe de rest van de tomaten en ui in de bak waarin je je soep geblend hebt.

8. Voeg hier nu de basilicum aan toe, en blend dit ook tot een soepachtige substantie.

We doen dit op deze manier, zodat de basilicum niet een overheersende kleur gaat krijgen in je soep. Als je dit namelijk allemaal tegelijk gaat blenden, dan bestaat het gevaar dat je een groene tomatensoep krijgt. Doordat de resterende tomaten en ui even hebben kunnen afkoelen voordat ze geblend worden, is dit gevaar niet meer aanwezig. Je moet overigens ook niet teveel basilicum in je soep doen, basilicum staat er namelijk voor bekend een overheersende smaak te hebben. Op dit recept zal een handvol basilicumblaadjes genoeg zijn.

9. Voeg het laatste beetje toe in de ketel en zet de ketel op het vuur. Als je houd van een wat meer gebonden soep, dan kun je ervoor kiezen nog wat room toe te voegen. Doe dit wel voordat je soep tegen het kookpunt aanzit. Doe je dit daarna, dan bestaat de kans dat de room gaat splitsen (en dat wil je dus absoluut niet!)

10. Zorg ervoor dat je soep tegen het kookpunt aanligt (nooit erop, of eroverheen). En serveer hem in grote soepborden. Als afwerking kun je nog wat verse blaadjes basilicum toevoegen, en wat overheerlijke Parmezaanse kaas raspen in de soep.

Eet smakelijk!

Als je het recept wilt downloaden, dan kun je dat natuurlijk via deze link verkrijgen om het in je eigen receptenboek te bewaren. Je kunt het artikel ook bewaren via deze link als pdf of print.